دیجی اینویسصورتحساب نوع اول و نوع دوم چیست و چه تفاوتی دارند؟ (با نوع سوم)
قاعدهٔ یکخطی
خریدارتان کسبوکاری با شناسهٔ مالیاتی است و میخواهد اعتبار مالیاتی بگیرد؟ نوع اول. به مصرفکنندهٔ نهایی میفروشید یا خریدار برایش مهم نیست؟ نوع دوم. رسیدی است که کارتخوان خودش صادر میکند؟ نوع سوم. بقیهٔ این مقاله جزئیات همین سه خط است.
نوع اول: صورتحساب با مشخصات کامل خریدار
صورتحساب نوع اول همان چیزی است که در قانون به آن «صورتحساب کامل» میگویند. مشخصات خریدار — شناسهٔ ملی برای شرکتها یا کد ملی برای اشخاص، بههمراه کد اقتصادی — روی آن الزامی است، و به همین دلیل:
- در کارپوشهٔ خریدار مینشیند و او میتواند آن را تأیید یا رد کند.
- اعتبار مالیاتی خرید (مالیات بر ارزش افزودهای که خریدار پرداخته) با همین صورتحساب برای او پذیرفته میشود.
- جزئیات پرداخت و روش تسویه (نقد، نسیه، ترکیبی) در آن ثبت میشود.
پس هر جا خریدار یک کسبوکار مشمول است و میخواهد مالیات خریدش را برگرداند، نوع اول تنها گزینه است. در دیجی اینویس پیش از صدور با «استعلام از سامانهٔ مودیان» هویت خریدار همانجا بررسی میشود (پروفایل مالیاتی و استعلام هویت).
نوع دوم: فروش به مصرفکنندهٔ نهایی
صورتحساب نوع دوم برای فروشی است که خریدارش مصرفکنندهٔ نهایی است یا مشخصاتش برای اعتبار مالیاتی اهمیتی ندارد:
- مشخصات خریدار اختیاری است؛ میتوانید نام و کد ملی را بنویسید، ولی الزامی نیست.
- اعتبار مالیاتی منتقل نمیکند؛ خریدار چیزی در کارپوشهٔ خودش نمیبیند.
- برای فروشهای خرد، مغازهای و خدماتی به اشخاص، سریعترین راه است.
در دیجی اینویس وقتی برای فاکتور مشتری انتخاب نکنید، نوع دوم خودش پیشنهاد میشود.
نوع سوم: رسید پایانهٔ فروشگاهی
نوع سوم رسیدی است که خودِ پایانهٔ فروشگاهی (کارتخوان) صادر میکند و مشخصات خریدار در آن جایی ندارد. اگر با نرمافزار حسابداری فاکتور میزنید، با نوع اول و دوم کار دارید؛ در دیجی اینویس نوع سوم با برچسب «بهزودی» دیده میشود و فعلاً انتخاب نمیشود.
جدول مقایسه
| نوع اول | نوع دوم | نوع سوم | |
|---|---|---|---|
| خریدار | کسبوکار مشمول، با مشخصات کامل | مصرفکنندهٔ نهایی؛ مشخصات اختیاری | ندارد |
| شناسهٔ ملی / کد ملی خریدار | الزامی | اختیاری | — |
| کد اقتصادی خریدار | الزامی | اختیاری | — |
| اعتبار مالیاتی برای خریدار | دارد (با تأیید در کارپوشه) | ندارد | ندارد |
| ثبت در کارپوشهٔ خریدار | بله | خیر | خیر |
| روش تسویه | ثبت میشود | ثبت میشود | — |
| صادرکننده | نرمافزار حسابداری / ابزار واسط | نرمافزار حسابداری / ابزار واسط | پایانهٔ فروشگاهی |
| کاربرد رایج | فروش به شرکتها و مغازههای مشمول | فروش خرد و خدمات به اشخاص | رسید کارتخوان |
«نوع» با «الگو» فرق دارد
این دو را زیاد با هم اشتباه میگیرند. نوع میگوید خریدار کیست: اول، دوم یا سوم. الگو میگوید موضوع فروش چیست: فروش عادی (الگوی اول)، فروش ارز، طلا و جواهر، قرارداد پیمانکاری، قبوض خدماتی، بلیط هواپیما، صادرات، بارنامه، فرآوردههای نفتی، بورس کالا، خدمات بیمهای یا فروش زنجیرهای. یک صورتحساب هر دو را دارد؛ یک فاکتور فروش عادی به یک شرکت یعنی نوع اول، الگوی اول. تعریف کامل هر جزء را در صورتحساب الکترونیکی چیست؟ بخوانید.
سه مثال از فروش روزمره
- فروشگاه لوازم اداری به یک شرکت. خریدار شناسهٔ ملی و کد اقتصادی دارد و مالیات خریدش را برمیگرداند → نوع اول. اگر کد اقتصادی را نداده، اول استعلام کنید؛ بدون مشخصات کامل، سامانه نوع اول را نمیپذیرد.
- همان فروشگاه به یک مشتری عابر. فرد برای مصرف شخصی خرید میکند → نوع دوم. نوشتن نامش اختیاری است.
- یک مغازهدار مشمول که از شما خرید میکند و رسید میخواهد. او مشمول است و میخواهد اعتبار بگیرد → نوع اول با شناسه/کد ملی و کد اقتصادی خودش. اگر بگوید «فقط برای خودم میخواهم»، نوع دوم.
واکنش خریدار در کارپوشه
صورتحساب نوع اول بعد از پذیرش در سامانه، در کارپوشهٔ خریدار هم دیده میشود و او سه حالت دارد: تأیید (اعتبار مالیاتی خرید برایش پذیرفته میشود)، رد (مثلاً چون مبلغ یا مشخصات با خریدش نمیخواند)، یا عدم نیاز به واکنش که برای برخی صورتحسابها ثبت میشود. تا زمانی که خریدار واکنشی نداده، صورتحساب «در انتظار واکنش» است. رد شدن یعنی باید با خریدار حرف بزنید و در صورت لزوم صورتحساب اصلاحی یا ابطالی بفرستید؛ صورتحساب نوع دوم اصلاً وارد کارپوشهٔ خریدار نمیشود و این مرحله را ندارد. به همین دلیل برای مشتریهای شرکتی، درست بودن مشخصات و مبلغ پیش از ارسال یعنی کمتر رد شدن و کمتر دوبارهکاری.
اشتباههای رایج
- نوع اول بدون مشخصات کامل خریدار. سامانه رد میکند. راه حل: استعلام هویت پیش از صدور، یا نوع دوم اگر واقعاً مصرفکنندهٔ نهایی است.
- نوع دوم برای شرکتی که اعتبار میخواهد. صورتحساب ثبت میشود، ولی خریدار اعتباری نمیگیرد و بعداً از شما صورتحساب نوع اول میخواهد؛ آنوقت باید نوع دوم را ابطال و نوع اول صادر کنید.
- عوض کردن نوع با اصلاحی. اصلاحی برای مبلغ و مقدار و مشخصات ردیف است؛ نوع را با اصلاحی نمیشود عوض کرد.
- مخلوط کردن نوع و الگو. «نوع دوم» به معنی «الگوی دوم (فروش ارز)» نیست.
- شناسهٔ کالای اشتباه در هر دو نوع. نوع صورتحساب هرچه باشد، هر ردیف باید شناسهٔ کالا/خدمت درست با نرخ ثبتشده داشته باشد.
در دیجی اینویس
نوع صورتحساب در صفحهٔ «سند و مشتری» انتخاب میشود: مشتریِ دارای شناسهٔ مالیاتی انتخاب کنید و نوع اول پیشنهاد میشود؛ مشتری انتخاب نکنید و نوع دوم مینشیند. تا پیش از «نهاییسازی سند» میتوانید نوع را عوض کنید. پس از ارسال، وضعیت و واکنش خریدار کنار همان سند دیده میشود، و اگر سازمان یا خریدار رد کند، دلیلش به زبان ساده همانجاست (راهنمای خطاهای سامانهٔ مودیان). مسیر کامل را در ارسال صورتحساب به سامانهٔ مودیان ببینید.
پرسشهای پرتکرار
اگر مشتری کد اقتصادی نداشته باشد چه کنم؟
اگر واقعاً مصرفکنندهٔ نهایی است، نوع دوم بزنید. اگر کسبوکار است، با استعلام از سامانهٔ مودیان هویتش را بگیرید و نوع اول صادر کنید؛ شناسهٔ ملی یا کد ملی برای استعلام کافی است.
میشود بعداً نوع صورتحساب را عوض کرد؟
تا پیش از نهاییسازی و ارسال، بله. بعد از پذیرش در سامانه، نوع با اصلاحی هم عوض نمیشود؛ باید صورتحساب را ابطال و با نوع درست دوباره صادر کنید.
برای فروش به شرکتها همیشه نوع اول لازم است؟
اگر خریدار میخواهد اعتبار مالیاتی خرید را بگیرد، بله. صورتحساب نوع دوم برای او اعتباری نمیسازد و معمولاً حسابداری شرکت آن را قبول نمیکند.
نوع سوم برای من است؟
نوع سوم مخصوص رسید پایانهٔ فروشگاهی (کارتخوان) است که خودِ پایانه صادر میکند. اگر با نرمافزار حسابداری فاکتور میزنید، با نوع اول و دوم کار دارید.
تفاوت «نوع» و «الگو» چیست؟
نوع میگوید خریدار کیست (اول/دوم/سوم)؛ الگو میگوید موضوع فروش چیست (فروش عادی، ارز، طلا، پیمانکاری، صادرات و …). یک صورتحساب هم نوع دارد و هم الگو.
در نوع دوم میتوانم مشخصات خریدار را بنویسم؟
بله، اختیاری است؛ ولی نوشتنش خریدار را صاحب اعتبار مالیاتی نمیکند. اعتبار فقط با نوع اول و تأیید خریدار در کارپوشه منتقل میشود.
خریدارِ نوع اول باید حتماً تأیید کند؟
خریدار در کارپوشهٔ خودش صورتحساب را تأیید یا رد میکند، یا برای آن «عدم نیاز به واکنش» ثبت میشود. اگر واکنشی ندهد، اعتبار مالیاتیاش طبق قواعد سازمان تعیین تکلیف میشود؛ رد شدن یعنی باید با او دربارهٔ اصلاح یا ابطال حرف بزنید.
بیشتر بخوانید
منابع
- دستورالعمل صدور صورتحساب الکترونیکی، ویرایش V7.9 (تیر ۱۴۰۵)سازمان امور مالیاتی کشور — intamedia.ir · آخرین بررسی: 1405-06-15
همین امروز اولین فاکتورتان را بزنید
دیجی اینویس با دورهٔ آزمایشی رایگان شروع میشود — بدون کارت بانکی، با ارسال مستقیم به سامانهٔ مودیان.
